5 Հունիս, Ուր, Զ օր Հոգեգալստյան, Պահք

Գրքեր

Ժամանակը զոհաբերել հանուն ժամանակի

Ժամանակակից հասարակության մեջ ինչպես կրտսեր, այնպես էլ ավագ սերնդի կողմից շատ հաճախ ենք լսում հետևյալ արտահայտությունը՝ ես ժամանակ չունեմ: Ի՞նչ է թաքնված այս արտահայտության ներքո, ինչո՞ւ է այնպիսի տպավորություն ստեղծվում, որ ժամանակը մեզ չի բավարարում և առավել ևս չի բավարարում աղոթքի համար:

Այս հարցերի վերաբերյալ կարևոր վերլուծություններ է արել փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու Պիտեր Կրիֆտը, ով կարծում է, որ Աստծո հետ հաղորդակցության բացակայության միակ խոչընդոտը ժամանակի սղությունն է: «Եթե ես իմ երեխաներին այնքան ժամանակ տրամադրեի, որքան տրամադրում եմ Աստծուն, ինձ կմեղադրեին իմ ծնողական պարտականությունների թերացման մեջ: Եթե ես իմ կնոջ հետ այնքան կարճ ժամանակ անցկացնեի, որքան Աստծո հետ, նա լիիրավ կլիներ ապահարզան պահանջելու՝ իմ ամուսնական պարտականությունները չկատարելու համար: Յուրաքանչյուրին իր անձնական փորձից է հայտնի, թե որքան երջանիկ է նա, ով հաղորդակցվում է Աստծո հետ, իսկ Աստծուց թաքնվողը փակուղու մեջ է հայտնվում: Գուցե շատ անգամներ է մարդն այդ ապրումներն ունեցել, բայց, միևնույն է, խուսափում է Տիրոջ հետ հաղորդակցությունից: Մարդն այնքան է վախենում լռությունից, առանձնացումից՝ անձնական աղոթքի անհրաժեշտ պայմանից, որ այն որակում է որպես պատիժ»:

«Այդ պատճառով մարդիկ,- ինչպես նշում է ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, փիլիսոփա և գրող Բլեզ Պասկալը «Մտքեր» գրքում,- սիրում են աղմուկ և շարժում: Վաղ մանկությունից մարդկանց պարտավորեցնում են հոգալ իրենց պատվի, բարօրության, ինչպես նաև ընկերների և նրանց պատվի ու բարօրության մասին: Վաղ մանկությունից նրանք հալումաշ են լինում տարբեր գործերի ու լեզուների ուսուցման մեջ: Նրանց ներշնչում են, որ երջանիկ կլինեն, եթե նրանց, ինչպես նաև ընկերների պատիվն ու ունեցվածքը լավ վիճակում լինեն և այդ ամենից որևէ մեկի բացակայությունը նրանց կդժբախտացնի: Մարդկանց երջանկացնելու տարօրինակ միջոց է: Այս ամենից ավելի լավ ի՞նչ կարելի է մտածել մարդկանց դժբախտացնելու համար: Պետք է ուղղակի նրանցից վերցնել բոլոր հոգսերը, և այդ դեպքում նրանք կնայեն իրենց, կմտածեն, թե ովքեր են իրենք, որտեղից են եկել և ուր են գնում»:

Ինչո՞ւ է մեզ թվում, որ ավելի քիչ ժամանակ ունենք, քան մեր նախնիները: Ըստ էության՝ ոչ մի փոփոխություն տեղի չի ունեցել. նույն քսանչորս ժամ պարունակող օրերն են: Այսօր մի շարք սարքավորումներ կան, որ նախատեսված են ժամանակը խնայելու համար, տեխնոլոգիան պետք էր, որ շատ ժամանակ նվիրեր մեզ, բայց արդյունքը բոլորովին հակառակն է: Որքան շատ ենք նմանատիպ սարքավորումներից օգտվում, այնքան ավելի քիչ ժամանակ ենք ունենում: Մեր նախատատերին մի քանի ժամ էր հարկավոր, որպեսզի լվացքի տախտակի վրա հագուստ լվանային, իսկ մենք ուղղակի սեղմում ենք լվացքի մեքենայի կոճակը: Մեր նախապապերն արտ էին ցանում և որսորդությամբ զբաղվում, որպեսզի սովից չմահանային, իսկ մենք սուպերմարկետից սնունդը գնում ենք, դնում միկրոալիքային վառարանի մեջ և ուղղակի սեղմում կոճակը: Բայց միևնույն է, մենք ավելի ուժասպառ ենք լինում ժամանակի պակասից, քան նրանք:

Ո՞րն է մեր սխալը. պետք է սկսել մտածել ժամանակի մասին: Մեզ ժամանակը չի բավարարում աղոթքի համար, քանի որ ճիշտ չենք մտածում ժամանակի և աղոթքի մասին, ժամանակը և աղոթքը մեզ մոտ հակադարձ կախվածության մեջ են. մեզ թվում է, թե ժամանակն է որոշում աղոթքի պահը, թեև իրականում աղոթքն է որոշում ժամանակը: Մեզ թվում է, որ ժամանակի սղությունն է համարվում աղոթքի բացակայության պատճառը, բայց իրականում աղոթքի բացակայությունն է համարվում ժամանակի սղության պատճառը: Հացի բազմացման հրաշքից առաջ Անդրեաս առաքյալը Քրիստոսի մոտ է բերում մի պատանու, որը հինգ հաց և երկու ձուկ ուներ, և Քրիստոս հրաշալի կերպով բազմացնում է դրանք: Նույնը և Տերն անում է մեր ժամանակի հետ, բայց միայն այն դեպքում, եթե մեր ժամանակն ենք բերում մեր աղոթքով: Այստեղ չափազանցություն չկա, քանի որ ինքս եմ բազմիցս զգացել դա իմ անձնական փորձով: Ամեն անգամ, երբ ասում եմ՝ շատ զբաղված եմ, որպեսզի աղոթեմ, ոչինչ չեմ հասցնում, սաստիկ հոգնում եմ և զգում եմ ինձ՝ որպես ժամանակի ստրուկ: Եվ ամեն անգամ, երբ ժամանակ (հաց և ձուկ) եմ բերում Քրիստոսին, Նա հրաշալի կերպով բազմացնում է այն, և ես Նրա հետ միասին տոնում եմ Նրա հաղթանակը ժամանակի հանդեպ: Ես չգիտեմ, թե Նա ինչպես է այդ անում, միայն գիտեմ, որ անում է դա պարբերաբար: Եվ միևնույն է, հրաժարվում եմ իմ զոհաբերությունը՝ հացն ու ձուկը, Աստծուն նվիրաբերել: Այսինքն՝ մարդը նախընտրում է դժբախտությունը երջանկության, դժոխքի փշուրը դրախտի փշուրի փոխարեն: Պետք է վերականգնենք մեր հոգևոր ողջամտությունը, այդ ուղղությամբ արված ճիշտ քայլը կփոխի մեր վերաբերմունքը ժամանակի հանդեպ: Ժամանակը կարծես թատերական բեմադրության դեկորացիա լինի, որ պիեսի իրական և անբաժանելի մասն է: Բայց մենք շատ հաճախ այլ կերպ ենք մտածում, կարծում ենք, որ պիեսն է դեկորացիայի անբաժանելի մասը, որ պիեսի թեման, իմաստն ու ոգին սահմանափակված է դեկորացիայի մեջ, թեև իրականում ամեն ինչ հակառակ է: Նույնն է, թե մտածենք, որ հոգին է բանտարկված մարմնում: Եթե ժամանակը չափում է նյութական մարմինների շարժումը, ապա աղոթքը չափում է հոգու շարժումը, հետևաբար ժամանակն է ամփոփված աղոթքի, և ոչ թե աղոթքը՝ ժամանակի մեջ: Աղոթքը որոշում է, փոփոխում և հրաշալի կերպով բազմացնում է ժամանակը (հաց և ձուկ): Աղոթքն այն դեպքում մեր ժամանակը կբազմացնի, եթե մենք մեր ժամանակը զոհաբերենք: Հնարավոր է ինչ-որ իմաստով այն դժվար իրականանալի համարվի, բայց և ամենապարզ իմաստով դա նշանակում է, որ պետք է Աստծուն զոհաբերենք մեր ժամանակը, քանի որ ժամանակը կյանք է, կյանք՝ իր բոլոր արտահայտություններով: Իմաստն ակնհայտ է. որպեսզի աղոթքի ժամանակ ունենանք, պետք է ժամանակն օգտագործենք և այն չվատնենք, պետք է մերժենք, «սպանենք» ինչ-որ մի բան՝ մեր որոշիչ «ոչ»-ը ասելով: Շատ անգամ է Քրիստոս ասել՝ եթե չվերցնեք ձեր խաչը և չգաք Իմ հետևից, չեք կարող Իմ աշակերտները կոչվել:  

Երկընտրանք-հոգեբանական կախվածություն, որ դեպի մեզ է գալիս տարբեր կողմերից, անհանգստություն, շտապողականություն և մշտական անբավարարություն, քանի որ այն, ինչ փնտրում ենք, ժամանակի մեջ չէ, այլ հավիտենության: Աշխարհն այսօր դժբախտ է, քանի որ չի զգում հավիտենությունը: Իրական երջանկությունը հավիտենության կանխավայելումն է: Հավիտենությունը ապագայում չէ, այլ ներկայում: Չարի անհեթեթ, բայց և հաջող թակարդներից է մարդուն ներշնչել, որ նա իր կյանքը պետք է ամբողջովին նվիրի փնտրտուքին և բարիքների ձեռքբերմանը՝ փոխարենը վայելելու այն, ինչ ունի: Այն մարդուն դարձնում է ժամանակի և անիրական ապագայի գերին, քանի որ «վաղը կգա մեկ օր հետո»: Աղոթքի առաջին և կարևոր կանոնը ուղղակի աղոթելն է՝ չփնտրելով կատարյալ աղոթքներ, այլ ուղղակի սկսել աղոթել: Շարժվող մեքենան կարող է ամեն ուղղությամբ էլ ընթանալ, բայց դժվարությամբ տեղից կշարժվի, եթե շարժիչը կանգ առնի: Չպետք է թույլ տալ, որ աղոթքը կանգ առնի մեր աշխարհում:

Իսկ հայրաբանության մեջ կարդում ենք, որ ժամանակի գործածման առաջին և գլխավոր կանոնն է, որպեսզի այն զուր՝ առանց բարի և օգտաշատ գործերի չթռչի: «Ամեն բանի ժամանակ կա, և աշխարհում ամեն գործ ունի իր ժամանակը» (Ժող. 3:1),- գրված է Սուրբ Գրքում: Հետևաբար, ամեն ժամանակի համար կա և պետք է լինի իր գործը, և ամեն գործի համար կա և պետք է լինի իր ժամանակը: Յուրաքանչյուր զբաղմունք պետք է թարմացնի մարդու ուժերը և ոչ թե հյուծի, պետք է ամրացնի մարդու հոգին և ոչ թե դառնացնի: Երջանկահիշատակ Գարեգին Ա կաթողիկոսն ասել է. «Եթե մարդը գիտենար իր ժամանակը դասավորել և իր անելիքները ճշտորեն ուղղեր, ապա ժամանակն իր իշխանությանը կենթարկեր: Ժամանակ վատնողն է, որ ժամանակ չունի և պետք չէ մոռանալ, որ ժամանակը վատնողն է, որ կվատնվի ժամանակից…»: Իսկ ըստ եռամեծար վարդապետ Ս. Գրիգոր Տաթևացու. «Ոչինչ ավելի պատվական չէ, քան ժամանակը… այդ պատճառով կյանքի ժամանակը պետք է բարիքով լցնել, որովհետև անցնող ժամանակը ոչ ոք չի կարող վերստին ստանալ»:

 

Պատրաստեց Կարինե Սուգիկյանը

17.09.19
ԲաԺանորդագրվել
Ընթերցել նաև
Օրհնությամբ ՝ ԱՀԹ Առաջնորդական Փոխանորդ Տ․ Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի
Կայքի պատասխանատու՝ Տեր Գրիգոր քահանա Գրիգորյան
Կայքի հովանավոր՝ Անդրանիկ Բաբոյան
Web page developer A. Grigoryan
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 2014թ․