Գրքեր

Աշխարհամատրան կամ Կանաչ կիրակի

«Այդ վեմի վրա պիտի շինեմ Իմ Եկեղեցին» (Մատթ. 16:17):

«Պետք է ձեզ վերստին ծնվել» (Հովհ. 3:7):

«Դուք իբրև կենդանի վեմեր կառուցվում եք որպես հոգևոր տաճար» (Ա Պետրոս 2:5):

Մեր Եկեղեցու գեղեցիկ և խորհրդավոր կիրակիներից մեկն է սա: Ընդհանրական քրիստոնեական Եկեղեցու նկարագրի և իսկության մասին ուղղամիտ ու լայնախոհ ըմբռնումով ամենքս հրավիրվում ենք տոնելու և խորհրդածության առարկա դարձնելու այն հաստատության հիմնադրությունն ու բարգավաճումը, որը քսան դար շարունակ ընդարձակվում և վեր է խոյանում այն ժայռի վրա, որն Աստված է կանգնեցրել:

Այս կիրակին երկու պերճ անուն ունի. «Աշխարհամատրան» և «Կանաչ»: «Աշխարհամատուռ» բառն օգտագործվում է այս տոնին հատուկ իմաստ տալու համար: Այն մի աղոթարան է, որ ամբողջ աշխարհինն է, և որի պատերից ներս աղոթում է ողջ քրիստոնեությունը: Մեր այս մոլորակի վրա մարդկային ձեռքն այդպիսի մի հսկա շենքի հիմք չի գցել: Եվ եթե կամենանք ցույց տալ մի վայր, որտեղ խմբված կլինեն քրիստոնեական Եկեղեցու բոլոր անդամները, և եթե ուզենք, որ այդ վայրն ամենահինը լինի, ապա իհարկե պիտի մատնացույց անենք Երուսաղեմում՝ Սիոնի բարձունքի վրա գտնվող Վերնատունը, որտեղ մի ժամանակ՝ Տիրոջ Հարությունից առաջ և հետո, Հոգեգալստին ու դրանից հետո էլ հավաքվում էին Նրա առաքյալները:

Այնտեղ փոքրաթիվ անձանց հավաքույթով կազմվեց Քրիստոսի Եկեղեցու կորիզը, որ այսօր միլիոններով աճել է: Այսպիսով՝ այդ Վերնատունը բովանդակ Եկեղեցու հնագույն և գեղեցկագույն խորհրդանշանը եղավ, ուստի այն բարեհունչ բառով կոչում ենք «աշխարհամատուռ»:

Այժմ այդ շենքի տեղը կա, սակայն շենքը չկա: Բայց ի՞նչ փույթ. հին օրերի այդ «մեծ ու զարդարուն» շենքն այսօր մեր աչքին մի խղճուկ տնակ էր երևալու: Դրա փոխարեն այժմ ունենք իրական աշխարհամատուռը՝ ողջ երկիրը։ Երկիր, որ իր երդիկի տակ է հավաքել քրիստոնեական Եկեղեցին, որի համար այն, ինչ նյութեղեն և մարմնավոր է, «ոչնչի պիտանի չէ», քանի որ այն «կենդանարար հոգին» է փնտրում։ Որտեղ կենդանարար հոգի կա, որտեղ Ավետարանի հավատքն է, այնտե՛ղ են աշխարհամատուռի հիմքերը։ Եվ այդ մատուռի խորանի առջև ես և դու կարող ենք աղոթել ու հաճելի լինել Աստծուն։

Ուրեմն աշխարհամատուռն այն հոգևոր տաճարն է, որի յուրաքանչյուր անդամ կենդանի քար է, Պետրոս առաքյալի գեղեցիկ բացատրությամբ՝ հաստատված այն կենդանի Վեմի՝ Անկյունաքարի վրա, Որ Հիսուս Քրիստոս է, Որին հավատացողը չպիտի ամաչի։

Այս կիրակիի «կանաչ» կոչումը ևս միևնույն միտքն է արծարծում։ Մեր աչքին է հառնում բանաստեղծական ու գրավիչ այլաբանություն։ Նրանք, ովքեր Ավետարան են կարդում, նկատած կլինեն, որ մեր Տերը ժամանակ առ ժամանակ խոսում էր ապագա Եկեղեցու հաստատության մասին։ Արդարև դա Փրկչի տիրական մտահոգություններից մեկն էր։ Իրեն հետևողների կանոնակարգված միությունն Իր կյանքի, մահվան և Հարության փրկագործ տնօրինության արդյունավորման լավագույն ու թերևս միակ միջոցը պիտի լիներ։

Նկատած կլինեն նաև, որ Քրիստոս քանիցս սերմի ու ցանքի մասին էր խոսում, Աստծու արքայությունը նմանեցնում էր մանանեխի հատիկի, որ խոշոր ծառ է դառնում, և բոլոր այդ պարագաներում սերմանողն Ինքն էր։ Այդ այլաբանական ամենավսեմ ակնարկներից մեկը սա է. «Եթե ցորենի հատիկը հողի մեջ չընկնի ու չմեռնի, միայն ինքը կմնա, բայց եթե մեռնի, շատ արդյունք կտա» (Հովհ. 12.24):

Քրիստոս Ինքը եղավ ցորենի մեռնող այդ հատիկը ու Իր մահով Աստծու արքայությունը ցանեց։ Եվ դրանից շատ չանցած Տերը Հարություն առավ ու սերմը սկսեց ծիլեր տալ։ Մի՞թե դա բնական չէր։ Երբ այս երկրում, մարդկանց հոգիների այդ աներևույթ, անծայրածիր դաշտերում, մանավանդ եթե դրանք արգավանդ են, սերմը ցանվի ու մեռնի, մի՞թե չի կանաչի ու զմրուխտե գորգով չի՞ ծածկվի ամեն բան։ Անշուշտ լերկ ժայռերն անպտուղ ու տգեղ կմնան, դրանք այդպիսին են եղել և այդպիսին են նաև այսօր։

Ճիշտ այդպես էլ մարդկանց տեսակներ կան, որոնց վրա դարերը չեն ազդում։ Բայց մեր խոսքը նրանց համար չէ։ Այդ անբերրի ապառաժների վրա թափված սերմերը թռչունների կեր են դառնում միայն։ Իրողությունն այն է, որ Տիրոջ Հարությամբ ողջ աշխարհը կանաչեց, որպեսզի պտղաբերի Աստծու արքայությունը։ Այս հավաստիացումները լավատես չափազանցություններ չեն։ Դրանց կողքին հավիտենությունն ու դարերը ոչինչ են, ժամանակն ու տևողությունը՝ անկատար։ Քրիստոսի Հարությամբ նոր Կյանք է ծնվել և ծլարձակել անհամար բերք տալու համար։

Վերստին ծննդյան չքնաղ ու հրաշալի խորհրդի մասին Ղուկասի Ավետարանում պատմվող հատվածը, որում մեր Տերը հրեա րաբբիին կյանքի խոսքեր է ասում, մեր ուշադրությունը սևեռում է «կանաչության» միևնույն պատկերին։ Մարդիկ մեղքի մահացուցիչ խորշակի, ողորմելի կացության մեջ էին, մինչև փչեց կենդանարար հողմը, սերմն ընկավ հողի մեջ ու Քրիստոսով ծլեց և իրականացավ նոր Կյանքը՝ ամենուրեք դալարանալով։

Եկեղեցին՝ Ավետարանի աշակերտների ամբողջությունը, որի կազմում են Աստծու թագավորության հպատակները, ահավասիկ այդ կանաչ դաշտն է, ակնապարար մարգագետինների այդ զմրուխտյա տարածությունը։

Վերադառնանք վեմի նմանաբանությանը. այն հատվածը, որում մեր Տերը ուղղակիորեն Իր Եկեղեցու մասին է խոսում և աշխարհամատուռի հիմնաքարը դնում, Մատթեոսի Ավետարանի 16-րդ գլխում է, որտեղ Քրիստոսի և Պետրոսի նշանավոր խոսակցությունն է։ Սա այն հատվածն է, որին Հռոմի Եկեղեցին այդքան կառչում է իր հավակնությունները հաստատելու համար, ուստի այժմ կարիք չկա այդ հանգամանքին ուշադրություն դարձնելու։ Մեզ համար կարևորն այն է, թե իրականում ինչ է նշանակում այս հատվածը։

Հիսուսի վախճանը շատ հեռու չէր, երբ Նա կամեցավ Իրեն վերջնականապես հայտնել յուրայիններին։ Անորոշ կացություն էր ստեղծվել. աշակերտների կողմից որևէ տգիտություն կամ խարխափում, և Հիսուսի պատկերացրած ապագան վտանգի կենթարկվեր։ Պետք էր անմիջապես գամի գլխին հարվածել։ Ուստի Հիսուս մեկ անգամ ևս Իր աշակերներին հարցնում է, թե մարդիկ ինչ են ասում Իր մասին, և թե նրա՛նք ինչ են ասում։

Մարդիկ Հիսուսին մարգարեներից մեկն էին համարում, իսկ աշակերտները Տիրոջ հարցին պատասխանեցին իրենց միջից ամենախորաթափանց ու եռանդուն աշակերտի՝ Պետրոսի շուրթերով, որը հանդիսավորապես ասաց. «Դու Քրիստոսն ես՝ Կենդանի Աստծու Որդին»։ Այս հայտնությունը Պետրոսին տվողը միսն ու արյունը չէին, այլ Երկնավոր Հայրը։

Պետրոսի անունը «վեմ» էր, և այդ վեմի ամրության, այսինքն՝ հավատքի վրա Հիսուս պիտի կառուցեր Իր Եկեղեցին։ Դժոխքի դռները չպիտի կարողանային խորտակել այն։ Ո՞րն է այն ժայռը, որի վրա Քրիստոսի Եկեղեցին ամուր ու անխախտ կմնա. ո՞չ արդյոք այն վստահությունը, որ Հիսուս Քրիստոսն է՝ Կենդանի Աստծու Որդին։ Չէ՞ որ գալիլիացի ձկնորսի հոգու այդ պոռթկումը Քրիստոսի և Նրա Ավետարանի աղբյուրից էր։

Ուստի այն բոլոր քրիստոնյաները, որոնք իրենց սրտերում ունեն Ավետարանի այդ ամրությունն ու գանձը, հավասարապես քրիստոնեական Եկեղեցու անդամներն ու նաև հիմքերն են։ Եվ սա անհիմն բացատրություն չէ, այլ Պետրոս առաքյալի այն միտքն է, որը վերջինս արծարծում է իր Առաջին նամակի երկրորդ գլխում. «Մոտենալով Տիրոջը՝ Կենդանի Վեմին… դուք էլ իբրև կենդանի վեմեր կառուցվում եք որպես հոգևոր տաճար անարատ քահանայության համար, որպեսզի Հիսուս Քրիստոսի միջոցով մատուցեք աստվածահաճո պատարագներ»։

Հավատացյալներից կառուցված այդ հոգևոր Տաճարը, որ հիմնված է Քրիստոսի Վեմի վրա, այն Եկեղեցին է, որի զորության առջև անզոր են դժոխքի դռները, որոնք պիտի բացվեն, և փրկված հոգիները պիտի մտնեն Աստծու արքայություն։ Դժոխքը պարտվում, իսկ աշխարհամատուռը հավետ անսասան է մնում, նվաճում աշխարհը, տարածվում, զորեղանում։ Աստվածային Ճարտարապետի շինությունը կառուցվեց Քրիստոսի Հարությունից հետո՝ Նրա սերմանած հունդերով կանաչած դաշտերում։

Իհարկե չէր կարող չզորանալ մի մարմին, որի գլուխն աստվածային էր։ Նրա բոլոր անդամները՝ հռոմեական, հունական, հայկական, ասորական, եգիպտական, անգլիական և մյուս Եկեղեցիները դարերի ընթացքում զորացան ու բարգավաճեցին։ Այն հարցին, թե ինչո՞ւ են մշտապես էլ եղել այնպիսի ժամանակներ, երբ Քրիստոսի մի Եկեղեցու տարբեր մասերն իրար հանդեպ ոչ քրիստոնեական պաղ վերաբերմունք են ունեցել, վեճեր հարուցել, աչքը ձեռքին ասել է՝ «դու ինձ պետք չես», դրան պատասխանում են Պողոս առաքյալն ու առակախոսները։

Երբ մենք բարձրից դիտում ենք, թե ինչպես պետք է անի և անում էլ է Հայաստանյայց Եկեղեցին, տեսնում ենք բոլորովին տարբեր, ապշեցուցիչ և սքանչելի երևույթ։ Որևէ քաղաքի դիրքի ու ընդարձակության մասին գաղափար կազմելու համար փողոցի անկյունից չենք դիտում այն։ Ճիշտ այդպես էլ, վերևից դիտելով Քրիստոսի Եկեղեցին, կտեսնենք, թե ինչպես են անդամ Եկեղեցիներն իրենց մեծագույն ջանքերը գործադրում հանուն Ավետարանի կյանքի և աստվածային սկզբունքների տարածման, թե ինչպես են զանազան Եկեղեցիներ այլևայլ ազգերի կյանքի ազնվացման, մեծ քայլերով դեպի Աստված ընթացքի ռահվիրաները եղել՝ բեղուն արդյունքների հասնելով։ Քաղաքակրթության հիմքում քրիստոնեությունն է։ Եկեղեցին արդի մարդկության ամենաազնիվ տարրերի միակ դաստիարակն է։

Ահավասիկ այս կիրակի այդ Եկեղեցու հիմնարկեքի, նոր կյանքի փթթումի տոնն ենք կատարում։ Հայաստանյայց Եկեղեցին սակայն, անդրադառնալով Ընդհանրական Եկեղեցու այս խորհրդին, մեզ՝ իր զավակների վրա մի պարտականություն է դնում։

Որպես Ընդհանրական Եկեղեցու մաս մեր Եկեղեցին էլ անցալում իր դերն է կատարել և ապագայում ևս դեր ունի կատարելու։ Հոգ չէ, որ այդ դերը փոքր սահմաններում, փոքր ազգի մեջ է «սահմանափակվում»։ Մարդ որքան անմիտ պիտի լինի, որ արհամարհի իր մարմնի որևէ փոքր անդամը։ Մեր Եկեղեցին, որի անդամն ենք մենք, մի վսեմ գործ ունի. Ավետարանով, Քրիստոսի կյանքով ու Աստծու ճշմարտություններով փրկել հայ ազգի զավակներին։

Ուրիշ Եկեղեցի չի կարող այս գործը կատարել։ Ուրեմն կարճամտություն է, երբ սխալ հասկացված ու կեղծ «լայնախոհությամբ» որոշ հայեր խորհում են, որ բոլոր Եկեղեցիներն էլ իրենց համար նույնն են և իրենք կարիք չունեն մայրենի Եկեղեցուն հարելու։ Արդարև ամեն Եկեղեցի Քրիստոսինն է և խորքում՝ նույնը, բայց յուրաքանչյուր Եկեղեցի իրեն վստահված առաքելությունը կատարելու համար իր անդամների զորության կարիքն ունի, ուստի ամեն մի հայի գերագույն պարտականությունն է լինել այնտեղ, որտեղ ավելի շատ կա նրա կարիքը։

Ահավասիկ սա է այն պատգամներից մեկը, որն այսօր, այս ներշնչող առիթով Եկեղեցին տալիս է մեզ՝ իր զավակներին։ Մենք պիտի գիտենանք մեր Եկեղեցու հարգը և դերը Ընդհանրական Եկեղեցու կազմում։ Այդ ժամանակ միայն կկարողանանք գոհունակ և հպարտ լինել այն բանի համար, որ հավետ դալարությամբ կանաչող Եկեղեցու աճի ու զորացման համար մի ցնցուղ ջուր էլ մենք ենք տվել, և համարձակորեն կփառավորենք Տիրոջը. ամեն։

 

Տիրան աբղ. Ներսոյան, «Դպրեվանքյան քարոզներ», Փարիզ, 1929 թ.

Արևելահայերենի վերածեց Գևորգ սրկ. Կարապետյանը

 

17.04.21
ԲաԺանորդագրվել
Ընթերցել նաև
Օրհնությամբ ՝ ԱՀԹ Առաջնորդական Փոխանորդ Տ․ Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի
Կայքի պատասխանատու՝ Տեր Գրիգոր քահանա Գրիգորյան
Կայքի հովանավոր՝ Անդրանիկ Բաբոյան
Web page developer A. Grigoryan
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 2014թ․